Co dzieje się ze skórą podczas pożaru
Izolujący aparat oddechowy chroni przed wdychaniem. Skóra jest drugą dużą drogą, przez którą produkty spalania dostają się do organizmu, a przed nią aparat oddechowy nie chroni.
Cztery kroki od akcji do skóry
Rozgrzana, spocona skóra jest bardziej przepuszczalna. Pot i wilgoć zmiękczają warstwę rogową.
Tłusta sadza z WWA przylega do sebum skóry, zwłaszcza tam, gdzie sprzęt nie jest szczelny.
Z warstwy rogowej wchłaniają się także po akcji, dopóki ich nie zmyjemy.
Podrażniona, sucha skóra i egzema. Uszkodzona skóra przepuszcza jeszcze więcej.
Krok 4 opisuje doświadczenie z praktyki i ogólne zasady dermatologii. Częstsze występowanie niektórych nowotworów u strażaków opisano poniżej.
Co jest na skórze po pożarze

Przy niepełnym spalaniu powstaje mieszanina gazów, aerozoli i sadzy. Z punktu widzenia nowotworów najważniejsze są wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), wśród nich benzo[a]piren, udowodniony czynnik rakotwórczy. WWA są lipofilne: wiążą się z sadzą i trzymają się tłustej warstewki na skórze. Dlatego sama woda ich nie zmyje.
Gdzie ubranie specjalne nie jest szczelne
Skażenie przenika w miejscach przejść: między kominiarką a kołnierzem, między rękawem a rękawicą i wokół maski twarzowej. Wymazy ze skóry po akcjach dlatego wielokrotnie wykazują najwięcej WWA na:
- szyi i żuchwie
- twarzy, zwłaszcza wokół maski
- nadgarstkach i dłoniach
WWA znajdują się też pod ubraniem, na przykład na plecach, w pachwinach i dołach podkolanowych, gdzie sprzęt ociera i zbiera się pot.
Banks i in., 2021 · pożar płyty wiórowej, wybrane WWA (fenantren, piren i in.)
Skóra jest prawdopodobnie główną drogą wchłaniania
W szwedzkim badaniu poziom 1-hydroksypirenu w moczu (metabolitu WWA) najlepiej korelował właśnie z ilością WWA na skórze szyi (Wingfors i in., 2018). Fent i in. (2014) oraz Keir i in. (2017) doszli do wniosku, że przy stosowaniu aparatu oddechowego WWA dostają się do organizmu głównie przez skórę.
Ciepło
Rozgrzana skóra jest bardziej przepuszczalna.
Pot i wilgoć
Nawilżona warstwa rogowa łatwiej przepuszcza substancje.
Do tego dochodzi skóra uszkodzona tarciem sprzętu lub chemicznie. Podczas akcji wszystko to działa jednocześnie.
Decyduje czas. Wchłanianie z powierzchni skóry nie kończy się wraz z końcem narażenia. Warstwa rogowa działa jak zbiornik, z którego substancje przenikają dalej. Im dłużej sadza zostaje na skórze, tym więcej się jej wchłonie.
Zasada zbiornika jest ogólnie znana z toksykologii skórnej. Dla konkretnej mieszaniny WWA z akcji nie znaleźliśmy pomiaru jej zakresu.
Pierwsi ratownicy pierwsi pod prysznic. Pierwsza rota jest narażona na największe skażenie. Jeśli pozwalają na to siły i środki na miejscu akcji, warto jak najszybciej skierować ją pod prysznic.
Nowotwory u strażaków

W czerwcu 2022 Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła narażenie zawodowe strażaka do grupy 1, czyli do udowodnionych czynników rakotwórczych dla człowieka. Wystarczające dowody znalazła dla międzybłoniaka i raka pęcherza moczowego, ograniczone m.in. dla raka jelita grubego, prostaty, jąder, czerniaka i chłoniaka nieziarniczego (Demers i in., 2022).
Metaanaliza 48 badań, Jalilian i in., 2019
Kohorta prawie 30 000 zawodowych strażaków z San Francisco, Chicago i Filadelfii (1950–2009) miała o 9 % wyższą zachorowalność i o 14 % wyższą umieralność na nowotwory niż populacja ogólna oraz mniej więcej dwukrotnie częstszy międzybłoniak (Daniels i in., 2014).
Jak czytać dane. Te liczby opisują ryzyko zawodu jako całości i nie rozróżniają poszczególnych dróg narażenia. Ile z ryzyka przypada właśnie na skórę, nikt jeszcze nie oszacował. To, że jest to droga istotna, potwierdzają jednak pomiary skażenia skóry i metabolitów WWA w moczu.
A w Czechach?
Porównywalnych danych dla czeskich strażaków brakuje. Ustalenie, czy częściej chorują na nowotwory niż populacja ogólna, wymagałoby połączenia danych kadrowych czeskiej straży pożarnej (HZS ČR) z Krajowym Rejestrem Nowotworów. RODO nie zakazuje takich badań, ale dane o zdrowiu można przetwarzać do celów naukowych tylko na podstawie prawnej i z zabezpieczeniami, na przykład pseudonimizacją lub za świadomą zgodą strażaków (art. 9 ust. 2 lit. j i art. 89 RODO). Według naszych informacji taki projekt jeszcze się nie odbył.
Unia Europejska: limit dla WWA i ostrzeżenie dotyczące skóry
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/2450 z dnia 21 października 2026 r. zmienia dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed czynnikami rakotwórczymi, mutagenami i substancjami działającymi szkodliwie na rozrodczość. Po raz pierwszy ustanowiła wiążący limit narażenia zawodowego w powietrzu dla mieszanin wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych: 0,00007 mg/m³, mierzony jako benzo[a]piren. Łagodniejszy limit 0,00014 mg/m³ obowiązuje do 20 listopada 2033 r. tylko w wybranych branżach przemysłu, np. w stalowniach, koksowniach i odlewniach.
Dla WWA pozostaje też oznaczenie „Skóra”. Komitet ds. Oceny Ryzyka ECHA stwierdził możliwość znaczącego wchłaniania tych mieszanin przez skórę. Sam limit w powietrzu nie chroni więc strażaków, liczy się także oczyszczanie skóry.
Dyrektywa wymienia wprost strażaków i innych pracowników służb ratowniczych jako narażonych na czynniki rakotwórcze podczas pożarów i innych zdarzeń. Ich pracodawcy mają oceniać i ograniczać ryzyko narażenia, m.in. na WWA. Dyrektywa przypomina także, że strażacy są często narażeni na kombinację substancji, i wprowadza dwa nowe obowiązki dla wszystkich pracowników:
- Środki ochrony indywidualnej, zwłaszcza ochrona dróg oddechowych, są ostatecznością tam, gdzie narażeniu nie da się zapobiec w inny sposób. Muszą być właściwie dobrane, dopasowane do użytkownika i konserwowane.
- Kto używa środków ochrony indywidualnej, ma prawo do regularnych przerw w środowisku wolnym od ryzyka skażenia czynnikami rakotwórczymi.
Dyrektywa została opublikowana w Dzienniku Urzędowym 30 października 2026 r., a państwa członkowskie muszą ją transponować do prawa krajowego do 20 listopada 2028 r.
Źródło: dyrektywa (UE) 2026/2450, Dz.U. L, 30.10.2026, motywy 14, 15, 23 i 24, art. 1 i 2, załącznik